Decydując się na założenie spółki prawa handlowego, wspólnicy muszą zadecydować, jaki typ podmiotu wybrać. Często pierwszym wyborem jest spółka jawna. To najbardziej podstawowy ze wszystkich rodzajów spółek, wyróżniający się prostotą działania, przejrzystymi zasadami dotyczącymi odpowiedzialności wspólników oraz dużymi możliwościami w zakresie przekształceń w inne rodzaje spółek w przyszłości. Przeczytaj, czym jest spółka jawna, jakie są jej zalety i wady i kiedy warto ją wybrać.
Czego dowiesz się z tego artykułu:
Spółka jawna jest podstawowym typem spółki osobowej prawa handlowego. Jej założenie i prowadzenie jest proste, tanie i wygodne. Jeśli chcesz założyć własny biznes, z tego artykułu dowiesz się:
- Jak założyć spółkę jawną,
- O czym pamiętać, układając umowę spółki jawnej,
- Jakie są zalety i wady spółki jawnej.
Spółka jawna — definicja
Definicja spółki jawnej znajduje się w art. 22 § 1 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Zgodnie z tym przepisem, spółka jawna jest spółką osobową, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową. Niekiedy spółka jawna określana jest mianem „spółki matki”, ponieważ regulacje jej dotyczące stosuje się odpowiednio do wielu innych typów podmiotów, jak spółka komandytowa, czy spółka komandytowo-akcyjna.
Uznanie spółki jawnej za spółkę osobową niesie ze sobą daleko idące konsekwencje. Przede wszystkim nie posiada ona osobowości prawnej, dysponuje jednak podmiotowością prawną, co oznacza, że spółka jawna może m.in.:
- nabywać prawa i zaciągać zobowiązania,
- zatrudniać pracowników,
- występować jako strona w postępowaniu sądowym.
Na majątek spółki jawnej składa się majątek wniesiony przez wspólników na etapie rejestracji (zarówno składniki pieniężne, jak i niepieniężne) oraz nabyty w trakcie funkcjonowania podmiotu. Założenie spółki jawnej nie wymaga żadnego kapitału początkowego, dlatego jej wspólnicy mogą wnieść składniki o dowolnej wartości.
Nazwa spółki jawnej powinna zawierać nazwiska lub firmy, jednego, niektórych lub wszystkich wspólników z dodatkiem „spółka jawna” lub „sp. j.”.
Jak wygląda założenie spółki jawnej?
Do utworzenia spółki jawnej wymaganych jest minimum dwóch wspólników, nie można utworzyć jednoosobowej spółki jawnej. Mogą to być zarówno osoby fizyczne, osoby prawne, jak i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, np. inne spółki osobowe prawa handlowego. Wspólnicy mają do wyboru dwa tryby tworzenia nowego podmiotu:
- Tradycyjny — poprzez zawarcie umowy w formie pisemnej pod rygorem nieważności,
- Online — z wykorzystaniem elektronicznego wzorca umowy udostępnionego w systemie S24.
Zastosowanie tradycyjnego modelu rejestracji spółki jawnej jest nieco bardziej czasochłonne i droższe. W zamian za to wspólnicy mają pełną swobodę w kształtowaniu treści umowy spółki. Z kolei zakładanie spółki online jest szybsze i tańsze, ale wspólnicy są ograniczeni treścią formularza.
Warto wskazać, że możliwe jest też przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną. To jeden ze sposobów na wejście wspólników spółki cywilnej pod reżim kodeksu spółek handlowych.
Spółka jawna powstaje z chwilą jej wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS. Dopiero od tego momentu staje się ona uczestnikiem obrotu. Nie istnieje spółka jawna w organizacji. Po wpisie spółki do Krajowego Rejestru Sądowego niezbędne jest złożenie formularza zawierającego dane uzupełniające (NIP-8) do urzędu skarbowego, a także założenie rachunku bankowego dla spółki.
Ważna uwaga — jeżeli wkładem do spółki jest nieruchomość, umowę należy zawrzeć w formie aktu notarialnego.
Jakie elementy muszą znaleźć się w umowie spółki jawnej?
W kodeksie spółek handlowych wskazuje się na następujące elementy umowy spółki jawnej (Art. 25 k.s.h.):
- firma i siedziba spółki,
- określenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość,
- przedmiot działalności spółki jawnej (najlepiej poprzez określenie konkretnych PKD),
- czas trwania spółki jawnej, jeżeli jest on oznaczony.
Oczywiście w umowie można (a wręcz należy) zamieścić wiele innych elementów, jak zasady podziału zysków i strat, prawa i obowiązki każdego ze wspólników, czy możliwość przeniesienia ogółu praw i obowiązków wynikających z członkostwa w spółce na inną osobę. W razie nieuwzględnienia tych elementów zastosowanie znajdą odpowiednie przepisy ustawowe, np. określony w umowie spółki udział wspólnika w zysku odnosi się, w razie wątpliwości, także do jego udziału w stracie.
Co może być wkładem w spółce jawnej?
Przedmiotem wkładu do spółki jawnej mogą być kwoty pieniężne i wartości niepieniężne, czyli własność lub inne prawa rzeczowe oraz świadczenie pracy i usług. W praktyce oznacza to, że jeden ze wspólników może wnieść np. tylko pieniądze, drugi świadczenie usług księgowych, a trzeci sprzęt IT.
Prowadzenie spraw spółki jawnej i jej reprezentacja
Umowa spółki jawnej powinna określać zasady prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji. Poprzez prowadzenie spraw spółki rozumie się wszelkie czynności skierowane „do wewnątrz”, które mają za zadanie organizację pracy spółki. Może to być np. wydawanie opinii, czy podejmowanie uchwał.
Z kolei reprezentacja spółki jawnej to wszystkie działania ukierunkowane „na zewnątrz”, np. podpisywanie umów lub negocjacje z kontrahentami. W umowie spółki zasady prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji można określić dowolnie. Nie jest możliwe jednak odebranie prawa do reprezentacji wszystkim wspólnikom i przyznane go wyłącznie pełnomocnikowi.
Przepisy kodeksu spółek handlowych nakładają obowiązek prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji na każdego ze wspólników, ale zasadę tę można zmodyfikować w umowie, wyłączając niektórych wspólników z obowiązku prowadzenia spraw lub reprezentacji. Za reprezentację i prowadzenie spraw spółki wspólnik zasadniczo nie otrzymuje wynagrodzenia.
Kto odpowiada za zobowiązania spółki jawnej?
Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej kształtuje się dosyć surowo. W pierwszej kolejności wierzyciel musi podjąć próbę zaspokojenia się z majątku spółki. Jeśli jednak okaże się to niemożliwe (czyli z chwilą wydania przez komornika postanowienia o bezskuteczności egzekucji), wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojego roszczenia z majątku wspólników, przy czym sam wybiera, czy egzekucja będzie prowadzona z majątku jednego, niektórych, czy wszystkich wspólników.
Wspólnicy spółki jawnej odpowiadają całym swoim majątkiem. Zasady ich odpowiedzialności można zmienić w umowie, ale taka modyfikacja ma wymiar wyłącznie wewnętrzny i wpływa na wysokość ewentualnych roszczeń regresowych, ale nie na sytuację wierzyciela.
Opodatkowanie spółki jawnej. Co warto wiedzieć?
Opodatkowanie spółki jawnej charakteryzuje się transparentnością podatkową na gruncie podatku dochodowego. Oznacza to, że sama spółki nie płaci PIT albo CIT (wyjątkowo może płacić CIT, ale wyłącznie pod określonymi warunkami), ale podatki te są rozliczane dla każdego wspólnika odrębnie w proporcji odpowiadającej wysokości udziału. Spółka jawna jest jednak podatnikiem podatku VAT. Zyski wspólników są opodatkowywane wyłącznie raz, przy wypłacie.
Niezależnie od formy opodatkowania, wspólnicy będący osobami fizycznymi muszą zarejestrować się jako płatnicy składek na ubezpieczenie społeczne podobnie jak osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą.
Dodatkowo trzeba pamiętać o konieczności uiszczeniu podatku od czynności cywilnoprawnych na etapie zakładania spółki. Stawka podatku wynosi 0,5%, a podstawą opodatkowania jest wartość wkładu.
Spółka jawna — wady i zalety
Jak każda inna forma prowadzenia działalności gospodarczej, także spółka jawna ma swoje zalety i wady. Do zalet spółki jawnej należy zaliczyć przede wszystkim:
- istnienie podmiotowości prawnej spółki,
- łatwość zakładania i niskie koszty funkcjonowania spółki jawnej,
- brak podwójnego opodatkowania wspólników,
- proste rozwiązywanie spółki jawnej,
- brak obowiązku prowadzenia pełnej księgowości dla małych podmiotów.
Czy w takim razie można powiedzieć, że spółka jawna jest rozwiązaniem idealnym? Z pewnością nie. Wśród jej wad trzeba wymienić:
- brak osobowości prawnej,
- brak formy spółki jawnej w organizacji,
- nieograniczona odpowiedzialność wspólników majątkiem osobistym za zobowiązania spółki,
- konieczność opłacania składek ZUS przez wspólników.
Jeśli zastanawiasz się, czy spółka jawna jest dobrym wehikułem dla twojego biznesu, sprawdź ofertę Kancelarii Oniszczuk & Associates. Nasi specjaliści przeanalizują twoje potrzeby biznesowe i pomogą znaleźć optymalną formę prawną. Założymy dla ciebie spółkę jawną i zajmiemy się jej stałą obsługą.
