Jeszcze kilka lat temu polski porządek prawny przewidywał niewiele rozwiązań ułatwiających przedsiębiorcom planowanie sukcesji majątkowej i budowanie wielopokoleniowego biznesu. Wszystko zmieniło się wraz z wejściem w życie ustawy o fundacjach rodzinnych. Czym dokładnie jest i jak działa fundacja rodzinna?
Czego dowiesz się z tego artykułu
Fundacje rodzinne są wehikułami, które są zakładane w celu gromadzenia mienia i ochrony majątku i zabezpieczenia sytuacji członków najbliższej rodziny. Dowiedz się:
- Jaką funkcję w obrocie pełni fundacja rodzinna?
- Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku?
- Jakie podatki płaci fundacja rodzinna?
- Kiedy warto założyć fundację rodzinną?
Fundacja rodzinna — co to takiego?
Fundacja rodzinna jest nowym rodzajem osoby prawnej, która działa na podstawie przepisów ustawy o fundacjach rodzinnych. Jej status prawny w pewnym stopniu przypomina spółkę kapitałową prawa handlowego. Fundacje rodzinne działają za pośrednictwem swoich organów, wymagają wpisu do właściwego rejestru i mają możliwość prowadzenia działalności gospodarczej (z ograniczeniami). Cel ich istnienia jest jednak zupełnie inny.
Obecnie fundacje Obecnie fundacje rodzinne są wykorzystywane do budowania wielopokoleniowych biznesów oraz jako wehikuł do optymalizacji podatkowej. Ten drugi cel jest jednak stopniowo ograniczany przez ustawodawcę.
CHCESZ UZYSKAĆ NIEODPŁATNĄ PORADĘ DOTYCZĄCĄ TEGO TEMATU?
Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji z jednym z naszych specjalistów i dowiedz się więcej.
Fundacja rodzinna w Polsce
Ustawa o fundacji rodzinnej weszła w życie w dniu 22 maja 2023 roku, wprowadzając zupełnie nowy typ podmiotów i stwarzając ramy prawne pozwalające na bezpieczne budowanie wielopokoleniowych, rodzinnych firm. Dotychczas w polskim porządku prawnym takich rozwiązań brakowało.
Oczywiście przedsiębiorcy mogli odpowiednio zarządzać udziałami lub akcjami spółek albo korzystać z instytucji zarządu sukcesyjnego. Były to jednak instrumenty, które nie do końca realizowały cel zabezpieczenia i pomnażania majątku. Nie wprowadzały także mechanizmów optymalizacji podatkowej. Projektując rodzime rozwiązanie, polski ustawodawca bazował w dużej mierze na rozwiązaniach obowiązujących od lat w Beneluksie, Austrii i Szwajcarii.
Cele fundacji rodzinnej
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o fundacjach rodzinnych, celami założenia fundacji rodzinnych są przede wszystkim:
- gromadzenie mienia,
- zarządzanie majątkiem w interesie beneficjentów,
- spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów.
Szczegółowe cele działania podmiotu są ustanawiane w statucie, który jest głównym aktem organicznym fundacji rodzinnej. Odgrywa rolę zbliżoną do umowy lub statutu spółki prawa handlowego. Beneficjentami fundacji rodzinnej mogą być osoby fizyczne oraz organizacje pozarządowe prowadzące działalność pożytku publicznego.
Jak powstaje fundacja rodzinna?
Tworzenie fundacji rodzinnej składa się z kilku etapów. Ważne jest, aby jeszcze przed rozpoczęciem „działań technicznych”, skonsultować brzmienie statutu oraz zasady, według których ma działać nowy podmiot z prawnikiem w celu stworzenia spersonalizowanej konstrukcji.
Etap pierwszy — złożenie oświadczenia
Pierwszym krokiem prowadzącym do utworzenia fundacji rodzinnej jest złożenie przez fundatora oświadczenia o ustanowieniu fundacji w formie aktu notarialnego albo w testamencie, jeżeli podmiot ma powstać po śmierci fundatora. Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji.
Fundacja rodzinna w organizacji może już wystąpić o nadanie numerów NIP i REGON. W terminie 14 dni od otrzymania numeru NIP niezbędne jest zgłoszenie beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Kolejnym krokiem powinno być zawarcie umowy o prowadzenie rachunku bankowego.
Etap drugi — sporządzenie statutu
Kolejnym etapem jest ustalenie brzmienia statutu fundacji rodzinnej, który określa zasady jej funkcjonowania. Od tego, czy zostanie on odpowiednio spersonalizowany, zależy sprawne funkcjonowanie podmiotu w przyszłości. Statut sporządza się w formie aktu notarialnego. Jego minimalna treść obejmuje m.in.:
- nazwę fundacji rodzinnej,
- siedzibę fundacji rodzinnej,
- szczegółowy cel fundacji rodzinnej,
- beneficjenta lub sposób jego określenia i zakres przysługujących mu uprawnień,
- zasady prowadzenia listy beneficjentów,
- wartość funduszu założycielskiego,
- zasady powoływania, odwoływania i kompetencje poszczególnych organów.
Etap trzeci — sporządzenie spisu mienia i wniesienie funduszu założycielskiego
Początkowym majątkiem fundacji rodzinnej jest jej fundusz założycielski, który należy ująć w spisie mienia. To lista aktywów posiadających wartość majątkową, które będą służyły jako finansowa „poduszka bezpieczeństwa” i zasoby niezbędne do dalszego funkcjonowania podmiotu. Minimalna wartość funduszu założycielskiego wynosi 100 tysięcy złotych.
Przepisy nie określają, co dokładnie może wchodzić w skład funduszu założycielskiego. Należy przyjąć jednak, że fundator musi posiadać do nich tytuł prawny pozwalający na swobodne dysponowanie majątkiem. Osoba, która stanie się beneficjentem fundacji rodzinnej, nie może wnieść majątku na poczet fundacji rodzinnej za fundatora.
Etap czwarty — ustanowienie organów fundacji rodzinnej
Ustanowienie fundacji rodzinnej wiąże się z koniecznością powołania organów wymaganych przepisami ustawy. Organami fundacji rodzinnej są:
- zarząd,
- rada nadzorcza,
- zgromadzenie beneficjentów.
Zarząd prowadzi bieżące sprawy fundacji rodzinnej i reprezentuje ją na zewnątrz. Dodatkowo podejmuje czynności niezbędne do zapewnienia płynności działalności fundacji rodzinnej i jej wypłacalności. Zadaniem zarządu jest też spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów i prowadzenie oraz aktualizowanie listy beneficjentów.
Rada nadzorcza pełni funkcje kontrolne względem zarządu i weryfikuje prawidłowość jego funkcjonowania. Jej ustanowienie zasadniczo jest fakultatywne, chyba że liczba beneficjentów przekracza 25 osób. Statut może przewidywać też konieczność uzyskania zgody rady nadzorczej przez zarząd na dokonanie określonych czynności (np. zaciągnięcie zobowiązania powyżej określonej kwoty).
Najważniejszym organem fundacji rodzinnej jest zgromadzenie beneficjentów. Należą do niego wszyscy beneficjenci mający prawo uczestnictwa w zgromadzeniu. Funkcję zgromadzenia można porównać do zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia w spółkach handlowych. Zgromadzenie beneficjentów jest odpowiedzialne przede wszystkim za podejmowanie uchwał o strategicznym znaczeniu. Poza sprawami wymienionymi w statucie mogą one dotyczyć m.in.:
- rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego fundacji rodzinnej za poprzedni rok obrotowy,
- udzielenia organom fundacji rodzinnej absolutorium z wykonywanych czynności,
- wyboru firmy audytorskiej.
Etap piąty — wpis fundacji do rejestru fundacji rodzinnych
Ukonstytuowanie polskiej fundacji rodzinnej następuje z chwilą jej wpisu do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Opłata za wpis fundacji rodzinnej do rejestru wynosi 500 zł. Za zgłoszenie ewentualnych zmian w fundacji do rejestru uiszcza się opłatę w wysokości 250 zł . Zgłoszenia dokonuje fundator albo zarząd fundacji w zależności od trybu ustanowienia fundacji rodzinnej. Obecnie na wpis fundacji rodzinnej do rejestru czeka się od 10 do 12 miesięcy. Mając jednak numer NIP i rachunek bankowy podmiot może już działać w obrocie.
Opodatkowanie fundacji rodzinnej
Założenie fundacji rodzinnej pozwala optymalizować opodatkowanie i zminimalizować obciążenia publicznoprawne. Przede wszystkim najbliższa rodzina fundatora (tzw. grupa zerowa) nie płaci podatku PIT od wartości otrzymanych świadczeń.
Fundacje rodzinne mogą też aktywnie prowadzić biznes w zakresie wskazanym w ustawie o fundacjach rodzinnych. Obowiązek zapłaty podatku dochodowego CIT powstaje dopiero z momentem przekazywania środków beneficjentom. Beneficjenci są też zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku od spadków i darowizn.
Zalety fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna pozwala zabezpieczyć interesy najbliższych członków rodziny na kilka sposobów. Przede wszystkim ustanowienie fundacji rodzinnej pozwala na:
- finansowe zabezpieczenie interesów beneficjentów,
- ochronę majątku prywatnego beneficjentów i fundatora — fundacja rodzinna odpowiada za swoje zobowiązania samodzielnie.
- zapobieżenie rozproszeniu majątku rodzinnego w wyniku sporów dotyczących dziedziczenia,
- zaplanowanie sukcesji na wiele pokoleń do przodu,
- budowanie stabilnego i silnego przedsiębiorstwa rodzinnego zgodnie z wizją i wolą fundatora.
Fundacje rodzinne na świecie
Fundacje rodzinne istnieją w wielu krajach świata, stwarzając korzystne warunki do rozwoju wielopokoleniowych biznesów i zapewniając rodzinie środki finansowe. Takie rozwiązania istnieją m.in. w Szwecji, Niemczech i Szwajcarii. Warto wskazać chociażby na fundację Oetker, która wspiera działalność kulturalną, czy fundację rodziny Wallenbergów sprawującą kontrolę nad koncernami SAAB i Electrolux.
Zakładanie i obsługa prawna fundacji rodzinnych — jak możemy Ci pomóc?
Kancelaria prawna Oniszczuk & Associates zapewnia kompleksowe wsparcie przy zakładaniu fundacji rodzinnych. Pomożemy Ci zaplanować strukturę fundacji, uregulować zasady jej funkcjonowania oraz zajmiemy się jej bieżącą obsługą prawną. Pomożemy Ci w aktywnym prowadzeniu biznesu i maksymalizacji zysku.
