Zajęcie majątku przedsiębiorstwa w drodze egzekucji komorniczej może znacząco utrudnić prowadzenie działalności gospodarczej. Aby zapobiec sytuacji, w której firma z dnia na dzień traci środki niezbędne do funkcjonowania, należy stale monitorować sytuację w spółce i odpowiednio reagować na niepokojące sygnały. Przeczytaj, jak wygląda ochrona majątku w przedsiębiorstwie.
Czego dowiesz się z tego artykułu?
Kiedy wierzyciel nie może odzyskać swoich należności pomimo uzyskania wyroku sądowego, musi udać się do komornika. Przeczytaj:
Co obejmuje zajęcie komornicze?
Na samym początku warto wyjaśnić, że zajęcie majątku przez komornika może objąć niemal każdy składnik majątkowy, którego spieniężenie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. W praktyce najczęściej bywa to rachunek bankowy. To najszybszy sposób zajęcia środków, ponieważ komornik identyfikuje rachunki bankowe za pośrednictwem systemu OGNIVO. Egzekucja może także wiele innych składników majątku spółki, w tym:
- maszyny,
- pojazdy,
- urządzenia służące do prowadzenia działalności,
- wierzytelności firmy względem jej kontrahentów,
- wynagrodzenia z tytułu umów cywilnoprawnych,
- prawo o charakterze majątkowym z zakresu własności przemysłowej (np. prawo ochronne na znak towarowy),
- nieruchomości.
Podlegać egzekucji komorniczej mogą także zapasy magazynowe, towary i mienie ruchome. Choć komornik nie ma prawa zająć majątku o wartości przekraczającej wysokość zadłużenia, kieruje się przede wszystkim oceną płynności danego składnika majątku firmowego. Im łatwiej jest coś sprzedać, tym szybciej wierzyciel może liczyć na zaspokojenie.
CHCESZ UZYSKAĆ NIEODPŁATNĄ PORADĘ DOTYCZĄCĄ TEGO TEMATU?
Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji z jednym z naszych specjalistów i dowiedz się więcej.
Jak przebiega postępowanie egzekucyjne w przedsiębiorstwie?
Do prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wystarczy, że wierzyciel dysponuje prawomocnym wyrokiem zasądzającym wierzytelność. W polskim porządku prawnym podstawą do wszczęcia egzekucji jest tytuł egzekucyjny. To tytuł wykonawczy wyposażony w klauzulę wykonalności.
Czym jest tytuł egzekucyjny?
Tytułem egzekucyjnym jest dokument urzędowy (np. wyrok sądowy), który stwierdza istnienie zobowiązania dłużnika względem wierzyciela, jego zakres i wymagalność. Do tytułów wykonawczych należy zaliczyć:
- wyroki sądowe i nakazy zapłaty – co do zasady muszą być prawomocne i wyposażone w klauzulę wykonalności (nieprawomocny wyrok sądowy może stanowić podstawę do egzekucji jedynie w wyjątkowych okolicznościach),
- ugody sądowe zaopatrzone w klauzulę wykonalności,
- akty notarialne – pod warunkiem że w treści aktu notarialnego dłużnik zobowiązał się do zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej lub wydania rzeczy i dobrowolnie poddał się egzekucji,
- inne dokumenty wymienione przez przepisy – mogą to być na przykład wyroki sądów polubownych.
Czym jest klauzula wykonalności?
Z kolei klauzula wykonalności to specjalne postanowienie sądu nadane na wniosek dłużnika, które potwierdza, że tytuł egzekucyjny może stanowić podstawę do prowadzenia egzekucji.
Dlaczego nie zawsze wierzyciel musi dysponować tytułem wykonawczym – postępowanie zabezpieczające
Pamiętaj, że wierzyciel ma możliwość skorzystania z postępowania zabezpieczającego, jeśli uzna, że jako dłużnik usiłujesz utrudnić egzekucję. W celu zapobieżenia takim działaniom sąd może orzec o zakazie zbywania określonych składników majątku, zająć rachunki bankowe lub zadecydować o wpisie ostrzeżenia w księdze wieczystej.
Co istotne, do uzyskania zabezpieczenia wierzyciel nie musi udowadniać swoich racji. Wystarczy, że je uprawdopodobni i wykaże, że brak zabezpieczenia mógłby uniemożliwić lub znacząco utrudnić realizację przyszłego orzeczenia sądowego. Cechą charakterystyczną postępowania zabezpieczającego jest to, że postanowienie o zabezpieczeniu można uzyskać w dowolnym momencie postępowania sądowego, także na jego początku.
Jak wygląda egzekucja komornicza w zależności od formy organizacyjnoprawnej biznesu?
W zależności od formy organizacyjnoprawnej biznesu zakres działań komornika wygląda nieco inaczej. Przyjrzyjmy się kilku przykładom.
Spółka z o.o. a komornik
W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki odpowiada osoba prawna własnym majątkiem. Przepisy kodeksu spółek handlowych dopuszczają możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania finansowe z majątku spółki kapitałowej na członków zarządu.
Jest to odpowiedzialność o charakterze subsydiarnym, solidarnym, osobistym i nieograniczonym co oznacza, że członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania całym majątkiem osobistym. Odpowiedzialność członków zarządu powstaje dopiero z momentem bezskuteczności egzekucji w stosunku do spółki. Mogą się oni zwolnić od odpowiedzialności, jeśli wykażą przynajmniej jedną z przesłanek, o których mowa w art. 299 k.s.h.
Jeżeli dług dotyczy spółki z o.o., komornik może zająć jej majątek. Spółka nie może jednak odpowiadać za dług wspólnika. W takiej sytuacji komornik sądowy może zająć udziały wspólnika w spółce z o.o., które są zbywane na licytacji. Dla pozostałych wspólników oznacza to ryzyko wejścia do spółki niechcianej osoby. Wspólnicy niebędący członkami zarządu nie ponoszą jednak odpowiedzialności za zobowiązania spółki.
Spółka osobowa a komornik
Spółki osobowe prawa handlowego nie posiadają odrębnej osobowości prawnej, ale działają przez swoich wspólników. Ci zaś mogą odpowiadać za zobowiązania w sposób nieograniczony (np. wspólnicy spółki jawnej lub komplementariusze w spółce komandytowej) albo ograniczony (np. komandytariusze w spółce komandytowej).
W pierwszej kolejności na zlecenie wierzyciela prowadzona jest egzekucja z majątku spółki. Jeżeli postępowanie egzekucyjne zostanie jednak umorzone z uwagi na jego bezskuteczność, wierzyciel może dochodzić swoich roszczeń od wspólników.
Podobnie jak w przypadku spółki kapitałowej, także i tutaj dług indywidualny wspólnika nie może być egzekwowany z majątku spółki. Wierzyciel może jednak zająć ogół praw i obowiązków w spółce wspólnika, jak również wypowiedzieć umowę, a następnie żądać podziału majątku spółki i wypłaty kwoty odpowiadającej wierzytelności.
Warto zwrócić uwagę, że zobowiązanie wspólników spółek osobowych powstaje z momentem powstania zobowiązania samej spółki. Organ egzekucyjny musi jednak wstrzymać się z odzyskiwaniem należności od wspólników do czasu stwierdzenia bezskuteczności egzekucji względem spółki. Wierzyciel nie musi jednak wykazywać w odrębnym postępowaniu, że zobowiązanie nadal istnieje (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. II CSK 411/08).
Spółka cywilna a komornik
Spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, stanowi jedynie umowę między wspólnikami, na mocy której powstaje współwłasność łączna do składników majątku wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej.
W tym przypadku wierzyciel powinien uzyskać tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim wspólnikom spółki. Jeśli otrzyma go tylko względem niektórych spośród nich, ryzyko niewypłacalności drastycznie maleje, ponieważ egzekucja może być prowadzona wyłącznie z majątku osobistego, a nie majątku wspólnego.
Co w sytuacji, kiedy wierzytelność istnieje względem jednego wspólnika? W takim przypadku wierzyciel może żądać rozwiązania umowy spółki cywilnej i zaspokojenia się do wysokości udziału dłużnika.
Jednoosobowa działalność gospodarcza a komornik
W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej egzekucji podlega cały majątek osobisty przedsiębiorcy, ponieważ prawo nie różnicuje tutaj majątku firmowego. Ograniczenie egzekucji obejmuje zarówno kwotę wolną od zajęcia (należy pozostawić dłużnikowi 75% wynagrodzenia minimalnego brutto), jak i konkretne przedmioty.
Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą mogą zawrzeć ze współmałżonkiem umowę małżeńskiej rozdzielności majątkowej (tzw. intercyza). W takim przypadku wierzyciel może dochodzić zaspokojenia wyłącznie z majątku dłużnika, ale nie majątku prywatnego drugiej osoby pod warunkiem, że zadłużenie powstało po zawarciu umowy intercyzy, a nie przed tą czynnością.
Jak minimalizować ryzyko zajęcia majątku firmy?
Aby chronić majątek firmowy na wypadek egzekucji, przede wszystkim należy działać z wyprzedzeniem. Przedsiębiorca może na przykład rozdzielić konta bankowe tak, aby służyły one do różnych celów. Dzięki temu unika zablokowania wszystkich środków.
Jeszcze innym sposobem jest wyłączenie składników majątkowych konkretnych przedmiotów spod egzekucji na mocy art. 1061 k.p.c. Aby zabezpieczyć sytuację finansową własnej firmy, możesz żądać wyłączenia np. składek ZUS, wynagrodzenia pracowników lub równowartości rat leasingu.
Należy jednak w tym celu przedstawić dowody na potwierdzenie wniosku. Podejmij odpowiedni kroki, aby dokumentacja pozwalająca na identyfikację zobowiązań nie nastręczała trudności.
W formie prawnej JDG pewnym rozwiązaniem jest zawarcie wspomnianej już umowy intercyzy, przy czym warto zrobić to na możliwie wczesnym etapie.
Jeżeli uważasz, że organ egzekucyjny naruszył swoim działaniem przepisy kodeksu postępowania cywilnego, rozważ złożenie skargi na czynności komornika. O zasadności środka zaskarżenia decydują konkretne okoliczności, np.:
- przeprowadzenie licytacji składnika majątku z naruszeniem procedury,
- zajęcie majątku w wysokości przekraczającej wierzytelność wraz z dodatkowymi opłatami (odsetki, koszty egzekucji),
- dokonanie czynności bez powiadomienia o tym wierzyciela.
Aby uniknąć postępowania upadłościowego, wierzyciel może poddać się też restrukturyzacji. To legalne w świetle prawa działania, które mają na celu „przebudować” profil zobowiązań tak, aby umożliwić dalszą działalność spółki.
Pamiętaj, że skierowanie sprawy do komornika nie musi oznaczać skutecznego ściągnięcia długu. Wiele zależy od strategii, jaką obrał dłużnik. Na przestrzeni ubiegłej dekady skuteczność działań egzekucyjnych nigdy nie przekroczyła 23,5%. Oznacza to, że niespełna czwarta część wszystkich długów jest odzyskiwana.
Jak zabezpieczyć firmę przed komornikiem – korzystaj z pomocy ekspertów
Niezależnie od tego, czy prowadzisz biznes w formie spółki akcyjnej, czy działasz na rynku jako osoba fizyczna prowadząca działalność we własnym imieniu, strategię ochrony majątku należy zawsze planować indywidualnie. Sprawdź ofertę Kancelarii Oniszczuk & Associates. To zespół profesjonalistów, którzy opracują dla Ciebie plan działania. Chronimy majątek dłużnika w sposób zgodny z prawem:
- zakładamy i obsługujemy spółki kapitałowe,
- prowadzimy postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne,
- aktywnie partycypujemy w postępowaniach egzekucyjnych,
- zakładamy trusty i spółki zagraniczne.
